Dzieje zamku

Kurozw臋ki, niegdy艣 niewielkie miasteczko nad brzegiem doliny rzeki Czarnej, jako wie艣 nale偶膮ca do grodu krakowskiego pojawia si臋 w 藕r贸d艂ach w 1246 roku. Wtedy to, w dokumencie ksi臋cia sandomierskiego i krakowskiego Boles艂awa Wstydliwego wyst臋puje comes Mistigneuus filius Martini de Kurozwansch. Pozostawa艂a w r臋kach Porait贸w herbu R贸偶a, rodu na po艂y legendarnego, wywodzonego przez D艂ugosza z Czech jako zwi膮zanego z legend膮 艣w. Wojciecha.

Stopniowo, popieraj膮c wiernie kr贸la W艂adys艂awa II 艁okietka szczyty 艣wietno艣ci osi膮gn臋li Kurozw臋ccy w ostatnich latach rz膮d贸w kr贸la Kazimierza III Wielkiego oraz czasach panowania Ludwika W臋gierskiego. Jednym z nich by艂 niew膮tpliwie kasztelan krakowski Dobies艂aw, kt贸ry w 1380 roku zosta艂 kanclerzem krakowskim, a jego m艂odszy syn Zawisza, kanclerz i biskup krakowski sam stan膮艂 na czele powo艂anego w w臋gierskiej Budzie trzyosobowego rz膮du namiestniczego, do kt贸rego nale偶a艂 i Dobies艂aw. Zawisza, prowadz膮cy wystawny tryb 偶ycia i lubuj膮cy si臋 w przepychu biskup jest znany tak偶e z dzia艂alno艣ci fundacyjnej. Jego staraniem powsta艂y kaplica mariacka i kolegium mansjonarskie przy wawelskiej katedrze.

Niew膮tpliwie wp艂ywy, jakie osi膮gn臋li Kurozw臋ccy dzi臋ki wiernej s艂u偶bie, pozwoli艂y im wzmocni膰 swoj膮 pozycj臋 maj膮tkow膮.

Zapewne w贸wczas te偶, w 2 po艂owie XIV wieku, by膰 mo偶e na miejscu ma艂ego drewnianego gr贸dka staraniem zmar艂ego w 1397 roku Dobies艂awa b膮d藕 nieco wcze艣niej zmar艂ego jego syna, r贸wnie偶 Dobies艂awa z Chodowa pisz膮cego si臋 de Kurozwanky, zbudowany zosta艂 zamek, znany z dokumentu z 1400 roku jako castrum Curoswank. Zamek ulokowano na wynios艂ej nad bagnistym rozlewiskiem rzeki Czarnej k臋pie, wzmocnionej balami. Pocz膮tkowo wzniesiono owalny kamienny mur z wjazdem, zapewne od strony po艂udniowej. Wkr贸tce, w po艂udniowej cz臋艣ci dziedzi艅ca wybudowano kamienn膮, czterokondygnacyjn膮, czworoboczn膮 wi臋偶臋 z nadwieszonym, drewnianym poddaszem o funkcjach mieszkalnych i stra偶niczych. Pozosta艂膮 cz臋艣膰 wybrukowanego dziedzi艅ca wype艂nia艂a zapewne drewniana zabudowa.

Ufortyfikowany zamek poprzedzony by艂, niew膮tpliwie od po艂udnia, gospodarczym przedzamczem.

Wybitnym przedstawicielem rodu by艂 w贸wczas syn Krzes艂awa z Chodowa, kolejnego z syn贸w Dobies艂awa, Miko艂aj z Micha艂owa, zwany Bia艂uch膮, starosta i kasztelan krakowski.

W ci膮gu XV wieku, za kolejnych ma艂opolskich Porait贸w, ich g艂贸wna siedziba uleg艂a wzbogaceniu poprzez zamian臋 drewnianej zabudowy dziedzi艅ca na murowan膮, wi膮偶膮c si臋 oczywi艣cie ze stopniowym podnoszeniem poziomu dziedzi艅ca. Ta, jak i ka偶da z licznie nast臋puj膮cych po sobie, kolejnych przebud贸w b臋dzie odzwierciedleniem ch臋ci dostosowywania zamku do panuj膮cych wsp贸艂cze艣nie wzorc贸w, b臋dzie - aczkolwiek niejednokrotnie znacznie zap贸藕nionym - ich odbiciem.

Rozbudow臋, odpowiadaj膮c膮 rosn膮cym reprezentacyjno - mieszkalnym wymaganiom jak i konieczno艣ci modernizacji dotychczasowego systemu obronnego, rozpocz臋to wbudowaniem we wschodniej cz臋艣ci jednotraktowego budynku. Potem dostawiono budynek p贸艂nocny i najp贸藕niej, ale jeszcze w XV stuleciu budynek zachodni, wszystkie mo偶e w charakterze zaopatrzonych w strzelnice wie偶 mieszkalnych.

Na prze艂omie stuleci Kurozw臋ccy jeszcze raz podj臋li trud przebudowy zamku. By膰 mo偶e zainicjowa艂 j膮 Miko艂aj Lubelczyk a kontynuowa艂 jego syn Hieronim, podskarbi wielki koronny, ostatni z Kurozw臋ckich, zmar艂y przed 1520 rokiem. Po ostatecznym rozebraniu domu drewnianego wzniesiono drug膮 cz臋艣膰 budynku p贸艂nocnego.

0001
0002
0003
0004
0005
0007
0008
0009
bwd fwd

Jednak偶e znaczniejsze prace wi膮偶膮 si臋 zapewne ju偶 z kolejnymi w艂a艣cicielami d贸br i zamku, Lanckoro艅skimi, albowiem jedna z dw贸ch c贸rek Hieronima Kurozw臋ckiego, Anna po艣lubi艂a po 1521 roku 艂owczego sandomierskiego Jana Lanckoro艅skiego, wnosz膮c w posagu Kurozw臋ki.

Prowadzone w 2 膰w. XVI wieku prace charakteryzuje d膮偶no艣膰 do uporz膮dkowania zabudowy dziedzi艅cowej i wjazdu. Po wyburzeniu p贸艂nocno - zachodniego odcinka XVI- wiecznego muru kurtynowego wzniesiono tam trzykondygnacyjny budynek naro偶ny, tzw. "kurz膮 nog臋", zapewne o wn臋trzach reprezentacyjno - mieszkalnych. Od po艂udnia za艣, przed najstarsz膮 furt膮 dostawiono od zewn膮trz czworok膮tn膮, czo艂ow膮 wi臋偶臋 bramn膮, wspart膮 dwoma sko艣nymi szkarpami, z kamiennym laskowanym portalem

W pocz膮tkach XVII wieku budynku wschodnim prawdopodobnie urz膮dzono na nowo kaplic臋, istniej膮c膮 w zamku przynajmniej od ko艅ca XV wieku i obs艂ugiwan膮 przez sprowadzonych w 1487 roku przez Piotra Kurozw臋ckiego (zw. Lubelczykiem) do Kurozw臋k kanonik贸w regularnych. Inicjatorem tego dzia艂ania by艂 zapewne podkomorzy sandomierski Zbigniew Lanckoro艅ski, dziedzic Kurozw臋k od 1591 roku a偶 do swej 艣mierci w roku 1619, kt贸ry - wed艂ug herbarza jezuity Kaspra Niesieckiego - skoro si臋 z Ko艣cio艂em katolickim pojedna艂 kanonik贸w - usuni臋tych przez swego ojca Krzysztofa, seniora kalwi艅skiego ko艣cio艂a w Ma艂opolsce - na dawne miejsce przywr贸ci艂.

Kolejne, w XVII wieku realizowane przekszta艂cenia doprowadzi艂y do stopienia niejednorodnych budynk贸w w dwa pa艂acowe skrzyd艂a mieszkalno - reprezentacyjne, wschodnie i zachodnie.

Ten proces scalania zabudowa艅 zamkowych zosta艂 uko艅czony bardzo p贸藕no, bo dopiero na prze艂omie XVII i XVIII wieku wystawieniem dwukondygnacyjnych kru偶gank贸w arkadowych przy po艂udniowej, zachodniej i p贸艂nocnej stronie dziedzi艅ca. Wraz z tym znacznie podniesiono poziom dziedzi艅ca, ujednolicono poziomu wn臋trz a we wschodnim naro偶niku kru偶ganku po艂udniowego usytuowano dwubiegowe schody.

Podniesienie poziomu dziedzi艅ca sprawi艂o, 偶e dotychczasowe przyziemie sta艂o si臋 kondygnacj膮 piwniczn膮 a p贸藕no艣redniowieczna, najwy偶sza kondygnacja barokowym piano nobile o wn臋trzach powi膮zanych w amfilady. Zapewne w贸wczas te偶 wykonano przejazd skrzydle wschodnim, zwany Czarn膮 Bram膮, wcze艣niej zapewne o gospodarczym charakterze.

Lanckoro艅scy, do 1747 roku w艂a艣ciciele zamku, zd膮偶yli zrealizowa膰 jedn膮 jeszcze modernizacj膮 zamku, 22 kwietnia 1745 roku Stanis艂aw Lanckoro艅ski podpisa艂 kontrakt w majstrem mularskim z Wi艣nicza Aleksandrem Fa艂kowskim (vel Fia艂kowskim), potem 22 czerwca 1746 roku kolejn膮 umow臋 o zreperowanie zamku tak we wn膮trz jak zwieszchu, nie zmieniaj膮c jednocze艣nie nic w uk艂adzie przestrzennym budowli. I tak w trakcie tych prac wymieniono okna denovo w izbach dolnych y g贸rnych, sklepiono dwie piwnice, majster zobowi膮za艂 si臋 te偶 piece, y kominy murowa膰, y wywodzi膰 na dach.

Po bezdzietnej 艣mierci Stanis艂awa Lanckoro艅skiego w 1747 roku, wdowa Anna z Rawicz贸w Dembi艅ska po艣lubi艂a w 1752 roku Macieja So艂tyka, genera艂a wojsk polskich, potem kasztelana a od 1774 roku wojewod臋 sandomierskiego. On te偶 zapewne uko艅czy艂 rozpocz臋ty remont a nieco p贸藕niej, w latach 1768-1772 podj膮艂 dzie艂o do艣膰 gruntownej przebudowy zamku, przekszta艂caj膮c za艂o偶enie mieszkalno - obronne w barokowo - klasycystyczn膮 rezydencje.

G艂贸wnym przedsi臋wzi臋ciem by艂a rozbudowa wie偶y bramnej w monumentalne pa艂acowe skrzyd艂o z reprezentacyjn膮 Sal膮 Balow膮 na pi臋trze, ozdobion膮 polichromi膮 ornamentaln膮, akcentuj膮c膮 podzia艂y architektoniczne z pi臋knie malowanymi scenami pejza偶owymi, Sal臋 t臋, pi臋kn膮 i obszern膮, miejsce balu na cze艣膰 kr贸la - wspomina w swym "Dyariuszu podr贸偶y Stanis艂awa Augusta..." jego ulubieniec, poeta i historyk, Adam Naruszewicz. Bal poprzedzony by艂 obiadem w Wielkiej Sali, ozdobionej portretami So艂tyk贸w, wydanym przez popieranego i lubianego w przyziemiu, reprezentacyjna klatka schodowa.

Modernizacji w stuli rokokowym uleg艂y apartamenty na pi臋trze skrzyd艂a zachodniego i p贸艂nocnego, w tym Jadalnia, Salon Czerwony i Zielony oraz Biblioteka z przyleg艂ym do艅 pokojem. Wraz z likwidacj膮 bramy po艂udniowej konieczna by艂a przebudowa Bramy Czarnej i w konsekwencji ca艂ego skrzyd艂a wschodniego. Star膮 kapic臋 nad bram膮 przekszta艂cono i ozdobiono polichromi膮 z przedstawieniami Przemienienia Pa艅skiego oraz patron贸w w艂a艣cicieli, 艣w. Anny i 艣w. Macieja, Zapewne w latach 70-tych wzniesiono dwa pawilony, potwierdzone 藕r贸d艂owo w 1784 i 1785 roku.

Przebudowan膮 bry艂臋 zamku ujednolici艂y 艂amane dachy mansardowe.

Trzecia 偶ona Macieja So艂tyka, Kunegunda z Koszowskich zapisa艂a Kurozw臋ki swemu szwagrowi Tomaszowi So艂tykowi, kasztelanowi zawichojskiemu. Po nim dobra przej膮艂 jego jedyny syn, urodzony w 1777 roku Antoni Tomasz, 偶onaty z Anastazj膮 z Rudnickich.

W niespokojnych i wyniszczaj膮cych latach prze艂omu stuleci zamek znacznie ucierpia艂 tak, 偶e gdy w 1811 roku osiad艂 tu Antoni Tomasz zamek na pustk臋 znowu wygl膮da艂, a jego 偶ona z pi臋ciu salon贸w czyszcz膮c i dobieraj膮c adamaszki potrafi艂a uratowa膰 dwa.

0010
0011
0012
0013
0015
0016
0017
0018
bwd fwd

Anastazja So艂tykowa, sp臋dziwszy w m艂odo艣ci kilka lat w Pu艂awach wynios艂a stamt膮d zami艂owanie do rzeczy pi臋knych i staranie o ogrodach.

Nic wi臋c dziwnego, 偶e wkr贸tce nowi mieszka艅cy sprowadzili z Czech artyst臋 - ogrodnika Jana Zulaufa. On te偶 uporz膮dkowa艂 park na tyle okazale, 偶e wkr贸tce, bo w 1820 roku pozyskany zosta艂 do 艁a艅cuta a Klementyna z Ta艅skich Hoffmanowa w 1828 roku doceni艂a tu sp贸艂pracowanie natury i sztuki. W ogrodzie znalaz艂a si臋 mi臋dzy innymi ptaszarnia pe艂na rzadkich okaz贸w i oran偶eria, urz膮dzona w przebudowanym pawilonie zachodnim. Kurozw臋cki park krajobrazowy by艂 chwalony te偶 za wielko艣膰 w贸d i trawnik贸w tudzie偶 dob贸r drzew cieniuj膮cych si臋, budzi艂 zapewne zachwyt przybywaj膮cych go艣ci.

Przed 1831 rokiem, jeszcze przed 艣mierci膮 Antoni So艂tyk kaza艂 wbudowa膰 w po艂udniowo - zachodnim naro偶niku budynku tr贸jk膮tny taras na wysokich p贸艂kolistych arkadach, tworz膮c platform臋 widokow膮.

C贸rka So艂tyk贸w Emilia, po艣lubiwszy w 1833 roku Paw艂a Popiela herbu Sulima wnios艂a w posagu Kurozw臋ki, gdzie m艂odzi zamieszkali po po偶arze w 1840 roku maj膮tku Popiel贸w w podkrakowskiej Ruszczy.

Pawe艂 zdecydowa艂 si臋 na gruntown膮 przebudow臋 wn臋trz, nie naruszaj膮c zasadniczej bry艂y zamku. Przede wszystkim podzieli艂 wysok膮 Sal臋 balow膮 na kilka mniejszych pomieszcze艅, w arkadach kru偶gank贸w wprowadzi艂 stolark臋 celem urz膮dzenia przeszklonego korytarza, we wn臋trzach za艂o偶y艂 nowe sufity i cz臋艣膰 z nich pokry艂 ornamentalnymi malowid艂ami. Zapewne w贸wczas te偶 umieszczono nowy piaskowcowy portal g艂贸wny. Po odgruzowaniu piwnic zdecydowa艂 si臋 na za艂o偶enie "gotyckich" sklepie艅.

Pawe艂 Popiel, wybitny przedstawiciel konserwatyst贸w galicyjskich, publicysta - wsp贸艂za艂o偶yciel "Czasu", ju偶 w 1873 roku przekaza艂 dobra Kurozw臋ckie synowi Marcinowi.

Ostatniej, niewielkiej reszt膮, przebudowy pa艂acu zgodnie z 贸wczesnymi wymaganiami dokonano po 1918 roku, wed艂ug rysunk贸w projektowych krakowskiego architekta Franciszka M膮czy艅skiego.

Polega艂a ona g艂贸wnie na modernizacji komunikacji wn臋trz, mi臋dzy innymi w ryzalicie p贸艂nocnym, zwanym Popiel贸wk膮 oraz urz膮dze艅 grzewczych i wodno - kanalizacyjnych.

W 1944 roku Marcin Popiel pozbawiony zosta艂 swego zespo艂u zamkowego. Po latach dewastacji, w pocz膮tkach lat 70-tych przyst膮piono do kompleksowych prac badawczych i zabezpieczaj膮cych cenny zabytek.

W 1991 roku zamek wraz z parkiem powr贸ci艂y w r臋ce spadkobierc贸w ostatnich w艂a艣cicieli. Podj臋li oni trud przywr贸cenia mu dawnej 艣wietno艣ci.

殴r贸d艂o: Jerzy Zub - KUROZW臉KI. Zamek. Wydawnictwo 鈥濧BC鈥 Tarnobrzeg 2001

 

 


 
galeria
historia
kalendarzImprez
mapa
cennik
godziny
imprezy
kontakt
oferty
sklep

 

adobeREGULAMIN DLA ZWIEDZAJ膭CYCH

 

labirynt 2017

logo-insygnus

KWHotel - Oprogramowanie Hotelowe

z drona

 turystyczna usluga roku

 I miejsce w og贸lnopolskim konkursie ,,Rolnik - Farmer Roku鈥, w kategorii gospodarstwa rodzinne 鈥 produkcja zwierz臋ca, otrzymali: Jan Marcin i Micha艂 Popielowie z Kurozw臋k.

mowiaonas

okolice

header nk header twitter header facebook header g header youtube header t


Menu